İqlim dəyişikliyinın aqrar sektora təsirinin azaldılması ilə bağlı təşəbbüslər

Beynəlxalq təcrübə və Azərbaycan üçün zəruri nəticələr

1. İqlim dəyişikliyinin aqrar sektora mümkün təsirləri

BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasına əsasən, ölkələr altı əsas istixana qazının azaldılmasına görə məsuliyyət daşıyırlar: karbon dioksid, metan, azot oksidi, hidroflorokarbonlar, perflorokarbonlar və kükürd heksafloriddir. Hazırda iqlim dəyişikliyinə ən çox təsir göstərən qaz karbon dioksid hesab olunur. CO₂-nin dünyada artmağa başlaması sənaye inqilabının başlanğıcı ilə əlaqələndirilir. Sənaye inqilabının əvvəlində 280 ppm olan karbon dioksid miqdarı daxili yanma mühərriklərinin və buna bağlı olaraq kömürün istifadəsi ilə artmağa başlamış, sonradan digər fosil yanacaqlara qədər uzanan prosesdə getdikcə yüksəlmişdir. Günümüzdə atmosferdəki karbon dioksid səviyyəsi tarixdə özünün ən yüksək göstəricisi olan 411 ppm-ə çatmışdır. Bu qazların yaratdığı istiləşmə təsiri nəticəsində, əgər Qrenlandiya buzlaqları tamamilə ərisə, dünya okeanlarının səviyyəsi 7 metr yüksələrək bir çox sahilyanı şəhərləri su altında qoyar[1].

Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatı İB 2025-cü il üzrə İllik Hesabat

Mündəricat

1. Giriş

2. Qiymətləndirmə

İqlim dəyişikliyini uyğunlaşma ilə ilə bağlı milli planlarda sudan səmərəli istifadə ilə bağlı təşəbbüslər

Beynəlxalq təcrübə və Azərbaycan üçün nəticələr

Giriş

BMT-nin təsbitinə görə, iqlim dəyişikliyi ilk növbədə özünü su böhranı formasında təzahür etdirir[1]. İnsanlar onun təsirlərini daşqınların intensivləşməsi, bəzi yerlərddə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, bəzi yerlərdə isə enməsi, buzlaqların əriməsi, meşə yanğınları və quraqlıq kimi təbiət hadisələri ilə hiss edir. Lakin bu hadisələrin bir çoxundan fərqli olaraq su qıtlığın qarşı tədbirlər görmək, onun neqativ təsirlərini azaltmaq üçün imkanlar daha genişdir. Bu baxımdan davamlı su idarəçiliyi ölkələrin və ekosistemlərin dayanıqlığının artırılması, karbon emissiyalarının azaldılması üçün vacibdir. Bu məsələdə hökumətlərlə yanaşı hər bir fərdin, ev təsərrüfatının da rolu var.

Su və iqlim dəyişikliyi ayrılmaz bir-birilə şəkildə bağlıdır. Ekstremal hava şərtləri təkcə su qıtlığı üçün zəmin yaratmır, həmçinin su mənbələrinin daha çirklənməsinə səbəb olur. Məsələn, intensiv sel və daşqınlar, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi torpaq qatının, tullantıların su mənbələrini çirkləndirməsinə yol açır. Bəzən kanalizasiya və çirkab suların təmizləyən qurğuları kimi sanitariya infrastrukturuna zərər görməsi çirklənmənin miqyasını daha da böyüdür. Bu isə   insanların su və sanitariya xidmətlərinə çıxışına təhlükə yaradır, təmiz sudan istifadə imkanlarını məhdudlaşdırmaqla sı qıtlığına yol açmış olur.

Buzlaqların və qar sahələrinin sürətlə yox olması onlardan qidalana böyük çay şəbəksəinin su axınlarını, onların buraxıcılıq gücünü kəskin şəkildə azaldır. Buz və qar ehtiyatlarında sürətli azalma düzənlik ərazilərdə çox sayda insan üçün şirin su ehtiyatlarının tənzimlənməsinə təsir göstərir.

İqlim dəyişikliyinə uyğunlaşma üçün hazırlanan planlar: Türkiyə, İsrail və Azərbaycan təcrübəsi

Araşdırma NHMT İB-nin ekspert qrupu tərəfindən hazırlanıb.

Elektromobilləşmə sahəsində dövlət siyasəti: Norveç təcrübəsi və Azərbaycan  üçün dərslər
 

Araşdırma NHMT İB-nin ekspert qrupu tərəfindən hazırlanıb.
 

Giriş